As Festas do Carme de 1923

Nas publicacións da época consérvase cumprida información das festas do Carme de Arzúa do ano 1923.

O programa

No xornal coruñés “El Ideal Gallego”, o día 14 de xullo de 1923 apareceu unha nova con este texto:

ARZÚA, Solemnes festejos

Durante los días 15, 16 y 17 de este mes se celebrarán en la villa de Arzúa solemnes festejos en honor de la Virgen del Carmen, con arreglo al siguiente programa:

Día 15 – A las siete de la mañana, disparo de 21 bombas de palenque, y a las siete y media la afinada banda de la villa recorrerá las calles tocando escogidas dianas y alboradas.

A las ocho, misa de comunión.

A las ocho y media, hará su entrada en la villa la brillante Banda municipal de Santiago de Compostela, ejecutando seguidamente alegres dianas.

A las diez, conducción de la imagen a la iglesia parroquial.

A las once, misa solemne.

De doce a dos, paseo en la plaza Principal, amenizado por las citadas bandas municipal de Santiago y la de la villa.

A las cinco, divertidas cucañas.

A las seis, gran paseo en la referida plaza.

A las diez, espléndida iluminación a la veneciana, en la que figurarán diversidad de farolillos, durante la cual se quemarán variadas ruedas de fuego de figuras sorprendentes, fuego de artificio y elevación de globos caprichosos.

En los intermedios habrá proyección de películas cinematográficas al aire libre, amenizada por afinados organillos.

Día 16 – A las siete de la mañana, disparo de 36 bombas.

A las ocho, las citadas bandas tocarán nuevas y escogidas dianas.

A las once, gran festividad religiosa, en la que ocupará la sagrada cátedra un muy elocuente orador sagrado. Seguidamente se organizará la solemne procesión, que recorrerá las calles de costumbre.

De una a dos, conciertos musicales.

A las cinco, divertidas y originales cucañas en la plaza de Alfonso XII.

A las seis, sorteo de tres magníficos objetos, los cuales podrán recoger en el acto los agraciados.

A las siete, concurso de bailes regionales.

De siete y media a nueve, gran paseo amenizado por varias bandas.

A las diez, dará comienzo una sorprendente iluminación y se exhibirán nuevas películas cinematográficas, quemándose a la vez una hermosa variedad de fuego y elevándose multitud de globos.

También concurrirá el coro “Queixumes d’os Pinos”, de la Coruña.

Non pasara nin un mes do día no que este coro viña de ser presentado ao publico, o 22 de xuño do mesmo ano no teatro Rosalía de Castro.

A comisión

Tamén o xornal “El Ideal Gallego”, o día 19 de xullo de 1923 publicou:

De Arzúa.

Con gran brillantez se han celebrado las fiestas del Carmen los días 15, 16 y 17.

El día 16 estuvo en esta villa el coro coruñés “Queixumes d’os Pinos”, siendo muy aplaudido.

Son unánimes los elogios que se tributan a la comisión de festejos, compuesta por los señores don José Brandariz, don Ricardo Costoya, don Federico Nogueira, don Manuel Villar, don Jesús Rodríguez y don Rafael Salgado.

As fotografías

Na revista “Vida Gallega”, no seu número 231, publicado o 23 de agosto de 1923, publicáronse tres fotografías.

A primeira leva o pé de foto “SANTIAGO – La banda municipal, cuyos profesores se indisciplinaron contra el director, con gran escándalo y protesta del público de aquella población. Esta banda acaba de amenizar, con el mayor éxito, las importantes fiestas de Arzúa“. Na fotografía, o primeiro pola esquerda é Federico Nogueira, o terceiro pola esquerda é Jesús Rodríguez Sexto e o segundo pola dereita (o sacerdote) é José Brandariz.

A segunda fotografía retrata a comisión de festas co coro histórico coruñés “Queixumes dos Pinos”, co seguinte pé de foto: “Arzúa – El aplaudido coro coruñés «Queixumes dos pinos» con la comisión de festejos que tan brillantemente supo realizarlos“. Na fotografía, abaixo, sentados no chan, o primeiro pola esquerda é Federico Nogueira, o segundo, con bigote, Ricardo Costoya e o cuarto Jesús Rodríguez Sexto.

A terceira imaxe que publicou nesa ocasión “Vida Gallega”, co pé de foto “Arzúa – «Queixumes dos pinos» en el Kiosco,“, recolle a actuación deste mesmo coro no desaparecido quiosco ubicado na praza da vila (daquela chamada praza de Alfonso XII).

| Artigo sobre Queixumes d’os Pinos na AC Alexandre Bóveda, publicado no nº 252 de Sermos Galiza

A comisión que en 1927 foi á Coruña a defender o xulgado de Arzúa

O 20 de marzo de 1927, a revista ilustrada “Vida Gallega”, no seu número 335 publicou a fotografía que compartimos con este pe de foto:

Arzúa – Comisión que fue a la Coruña con objeto de gestionar la conservación del juzgado de aquel partido.

A mesma fotografía figura noutro recorte de prensa que recolle Armando Cascón na páxina 111 do seu libro “Arzúa na memoria. Espello histórico dunha terra”, editado pola Deputación da Coruña en 2005 (ISBN 8498129187). Descoñecemos en que xornal se publicou. Reproducimos o texto que acompañou á foto nesta ocasión:

AYUNTAMIENTO DE LA CORUÑA UNA NUMEROSA COMISIÓN DE ARZÚA

La numerosa y distinguida comisión de Arzúa, que ayer estuvo en esta ciudad gestionando que no sea suprimido aquel Juzgado de primera instancia.

Estuvo ayer en La Coruña una nutridísima y prestigiosa comisión de fuerzas vivas de Arzúa, con el fin de recabar de las principales autoridades su apoyo y protección para el logro de legítimas aspiraciones, cuya importancia huelga encarecer.

Háblase estos días en la laboriosa villa de la supresión del Juzgado de primera instancia de aquel partido. Ello ha producido allí un espontáneo movimiento de disgusto, que ha puesto en guardia a las fuerzas vivas del pueblo para evitar en los posible tan enorme perjuicio.

La nutridísima comisión que ayer estuvo en La Coruña la componían miembros tan valiosos y significados como el alcalde, don Emilio Piñeiro, quien además representa en Arzúa al importante rotativo madrileño “La Nación”; el diputado provincial don José Salgado Codesido, que además es miembro de la Unión Patriótica provincial; el prestigioso farmaceútico y presidente de aquella patriótica entidad don Pastor García Varela; los respetables curas de Arzúa y Boente don José Brandariz y don Domingo Louzao; los procuradores don Manuel Villar y don Jesús Rodríguez Pintor; el juez municipal de El Pino y cabo del Somatén de la expresada villa, don Antonio García; médico don Alfonso Saavedra; secretario del Juzgado municipal, don Jesús Rodríguez Ramos, concejal don Jesús Vila, y los prestigiosos comerciantes don Benjamín Salgado, don Ricardo Costoya, don Federico Nogueira, don Juan Vidal, don Antonio Varela, don José Rivas y don Manuel Lamas, además de otras personalidades de arraigo en aquella comarca.

La aludida comisión visitó al dignísimo gobernador civil, señor Pérez y García Argüelles, quien recibió a los comisionistas con la afabilidad y deferencia en el características, escuchando atentamente las explicaciones de los visitantes, prometiendo apoyarlas cerca del Gobierno.

Visitó también la comisión de referencia al probo presidente de la Audiencia Territorial señor Alcón, ante quienes expresaron aquellos los deseos del vecindario de Arzúa y su partido, para que se mantenga no solo el funcionamiento del Juzgado de primera instancia, sino también la capitalidad que, según parece, trata de arrebatársele, olvidando las circunstancias a que por su situación tiene preferente derecho.

Además de los escritos presentados ante el señor Alcón por el Ayuntamiento de Arzúa, figuran las certificaciones de los distintos párrocos de aquel partido, quienes se suma con su firma y sello parroquial a los acuerdos adoptados por los respectivos plenos municipales, además de otro escrito muy expresivo del vecindario, pidiendo el mantenimiento del repetido Juzgado.

Hacemos muy fervientes votos por que el Gobierno deje las cosas en el mismo estado actual

Os que pagaron o chiculate

No número 487 da publicación “Vida Gallega: ilustración regional” publicado o 10 de xuño de 1931, na sección “Contos d’o Turreiro” Avelino Rodríguez Elías recolle un conto escrito en galego, que non ten desperdicio:

Co monopolio dos trasportes mecánicos por carreteira acabaronse as competencias, hastra qu, o Goberno da Repúbrica ordenou de darlle unha volta, consentindo outra vez as loitas an’tras empresas pra ben do púbrico.

Por maís qu’o púbrico ven ser, no fin de contas, quen paga os vidros esnaquizados.

¿Que non? Pois ehi vos vai unha historia antiga.

Foi polos derradeiros anos do século pasado, na´quil tempo das delixencias, que non sei por qué ll’habían chamar así, pois a verdá é que non había cousa menos delixente.

Dende Santiago hastra Lugo faguía servizo unha delixencia d’isas, e como non tiña quen lle fora a man, cobraba por viaxeiro e maís por bulto o que lle da’ba gana.

A empresa gañaba diñeiro coma terra.

Maís non hai cousa que desperte a cobiza d’uns com’as ganancias d’outros, e á empresa do conto logo lle saleu un competidor.

Foi éste outra empresa que puxo unha delíxencia na mesma liña.

A empresa vella coidou que ll’iba ser fácil arredar do seu camiño a empresa nova, y-encomenzou por rebaixal-os prezos.

A empresa nova fix’o mesmo.

A vella tornou a rebaixar.

A nova inda puxo os prezos maís de rastro. Pol-las vistas tiña cartos d’abondo para mantel’a competencia.

Chegou a vella a pol-o asento a dous reas e os bultos a rial.

Mais á nova non ll’importou: puxo o asento a rial e os bultos de valde.

A vella levou cada viaxeiro por un cadelo.

A nova, compretamente gratis.

Coma non era pusibre rebaixar máis, a vella tornou a faguelo-o mesmo.

D’aquela a nova xa non lle abondou leval-os viaxeiros de valde, senón que enriba. inda lles deu chiculate, cando chegaban a Arzúa.

A vella tivo que dar chicolate con bizcoitos, pra non quedar por debaixo.

Xa non quedaba máis que faguer.

Destonces os da empresa nova foron ver ós da vella, e dixeronlle:
– Xa viron vostedes que nós non estamos dispostos a non nos deixar vencer.
– Nosoutros tampouco – responderos os contrarios,
– Máis isto non debe seguir, porque’estamos faguendo o primo tanto vostedes como nosoutros.
– Iso nin que decir ten.
– Pois logo debíamos enterdernos.
-Alá vostedes.
-¿Mais vostedes estarían dispostos a chegar a un entendemento?
-Según.
-Axuntando as duas empresas.
-Pensarémol-o
-Pois pénseno.

Vaia se o pensaron, porque a cousa ben merecía que botasen contas.

Total, que s’axuntaron as duas empresas, puxeron os prezos que lles deu a gana; e os que tiveron que coller dimpois aquílas delixencias, non soyo pagaron o asento, senón tamen o chiculate e mail-os bizcoitos qu’engoliran os viaxeiros anteriores.