arzua.net

O 19 de setembro de 1986 o pleno do Concello de Arzúa adoptou o acordo de confeccionar unha guía turística de Arzúa. O autor foi Eduardo Aurelio Cacheda Vigide e foi publicada pola editorial Everest en castelán e galego. Nas páxinas 90 a 93 da versión en galego, dise esto da parroquia de San Estevo do Campo:

Campo, San Estevo

No extremo norte do Concello, estremando co de Frades, está a parroquia de Campo, que a tradición tamén relaciona coas peregrinaxes xacobeas, xa que en Campo facían a última noite, ou parada, os romeiros que, desviándose do Camiño Francés, vía Sobrado, se dirixían cara a Santiago. A súa poboación esta distribuída nos seguintes lugares: Cincocalles, Denoi, Fucarelos, Gandarón, Goimil, Igrexa, Lameiro, Outeiro, Quintas, Samil e Toande.

A súa igrexa parroquial, do século XVIII, está construída, igual cá de Calvos, combiando sillares de granito con cachotería de pedra pizarrosa. A fachada principal remata nunha espadana de granito con pináculos.

O retablo maior é de estilo barroco con elementos rococós. Resuta moi interesante o conxunto do sagrario co expositor. Na fornelo superior hai unha Inmaculada do século XVIII con iconografía pouco común. Os retablos laterais son de estilo corintio, do século XVIII: as imaxes son do século XIX.

Emprazado nunha ampla e fermosa carballeira, á que se chega por unha artística avenida formada por carballos vellos, está o santuario da Mota onde se celebra unha das máis sonadas romarías da zona.

O santuario, dende o punto de vista arquitectónico e artístico, non ofrece meirande interese. É unha capela sinxela de cahotería cunha portada rematada nunha espadana con pináculos. No seu interior hai un retablo barroco, do século XVIII, con imaxes dos Apóstolos, ós que lles está dedicado o santuario, de estilo moi popular e unhas curiosas e interesantes pinturas do século XIX no muro do arco triunfal.

A festa principal do santuario celébrase o día 21 de setembro, á honra de San Mateo mais hai outras de menor solemnidade, os días 24 de agosto (a San Bartolomeu), e o 28 de outubro (a San Simón). As lendas, tradicións e devoción relacionadas con este santuario están vencelladas cos Apóstolos, aínda que sobre tódolos demais sobresaen os tres devanditos, sobre todo San Bartolomeu.

Dise e crese que el protexe as colleitas do pedrazo. Para que estas sexan abundantes e non as ataque ningunha peste adoitábase levar as leiras un pouco de area (area do santo) dos arredores da capela.

Invócase tamén como protector do gando, sobre todo do lanar, que foi moi abundante na zona. Era común pasea-lo gando ó redor do santuario para “facilita-la” intervención do santo; despois como agradecemento doábanselle varios exemplares.

Para cura-lo bocio realizase a ceremonia denominada “corta-lo lobiño” que se desenvolve do seguinte xeito: un coitelo que o santo sostén entre as mans pásase polo pescozo do que padece o mal e asemade dise esta invocación: “que che dea a sanidá e che quite a enfermedá pola virú so santiño, amén”. Para lograr outros favores ou proteccións repítese a mesma invocación asemade se fai pasa-la imaxe do santo por riba da cabeza e dos ombreiros (“po-lo santo”).

No lugar da Igrexa, na casa de Salmonte hai un importante hórreo do século XIX de celeiro macizo con sete pes.